Zuid-Afrika Informatie Zoeken

Zuid-Afrika verliest met André Brink (79) één van de grootste Afrikaanstalige schrijvers ooit

Kaapstad - Zuid-Afrika. André Brink, een geroemde Afrikaanstalige schrijver en letterkundige, is op dinsdag 6 februari 2015 overleden tijdens een KLM-vlucht van Amsterdam naar Kaapstad. André Brink, die al een tijdje rolstoelpatiënt was, werd geveld door een trombose in een been. foto Seamus Kearney, Wikimedia CommonsEen dokter aan boord van KL-597 Amsterdam-Kaapstad kon enkel vaststellen dat een bloedklonter in Brink's fragiele benen hem fataal was geworden: de zo gevreesde DVT dus, diep veneuze trombose (deep vein thrombosis). Wat een speling van het lot: de terugkeer van een bezoek aan zijn geliefde Lage Landen, waar het Afrikaans zijn oorsprong vond, werd Brink fataal. André Brink was naar België gekomen om aan de UCL (Université Catholique de Louvain) in Louvain-la-Neuve een eredoctoraat in ontvangst te nemen in het bijzijn van o.a. Rik Torfs, rector van de KU Leuven.

Die Sestigers
André Philippus Brink werd geboren op 29 mei 1935 in het stadje Vrede in de provincie Oranje Vrystaat. Brink wordt beschouwd als een integer, eerder bescheiden letterkundige. Te samen met Ingrid Jonker en Breyten Breytenbach behoorde hij tot de zgn. Sestigers (Zestigers) die, als letterkundigen, streden tegen de apartheid die toen in Zuid-Afrika het leven van elke dag beheerste. Toch beschouwde Brink zich niet als een anti-apartheidsstrijder, maar eerder als bestrijder van de puriteinse houding van veel Afrikaners en als een Zuid-Afrikaanse schrijver die elke dag met de harde realiteit van de apartheid geconfronteerd werd. Keihard zelfs, want de Zuid-Afrikaanse regering censureerde o.a. "Kennis van die Aand", een novelle van 1972. Wat later richtte André Brink de Afrikaanse Skrywersgilde (Afrikaanstalige Schrijversgilde) op die de staatscensuur academisch aanviel - en die ook met de uitgevers onderhandelde over een betere vergoeding van de tantiemes. Brink was ook de drijvende kracht achter PEN Afrikaans, een vereniging die ijverde voor internationaal respect voor Afrikaanstalige schrijvers.

Veelzijdig schrijver
André Brink was een veelzijdig schrijver die alles aan kon: proza, drama, humor, non-fictie en ook reisverhalen. Brink wilde letterkunde toegankelijk maken voor een breed publiek. Zo was hij een tijdje literair medewerker van Rapport, lange tijd de grootste (en Afrikaanstalige) zondagkrant van Zuid-Afrika. En toen D.J. Opperman om medische redenen forfait moest geven als samensteller van het Groot Verseboek nam Brink ook die verantwoordelijkheid op zich. Niettegenstaande Brink bekend staat als een Zuid-Afrikaanse Afrikaanstalige auteur schreef hij ook meerdere boeken in het Engels.

A Dry White Season
Zuid-Afrika - André Brink 'n Droë Wit SeisoenDe grootste bekendheid wereldwijd kreeg Brink toen zijn boek ‘n Droë wit Seisoen (1979) in 1989 verfilmd werd als "A Dry White Season", met Donald Sutherland, Winston Ntshona en Marlon Brandon in de hoofdrollen. De Nederlandse vertaling zit inmiddels aan zijn vierde druk (1980, 1987, 1989, 1990).

Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns
Brink's boeken werden vertaald in meer dan 25 talen, van het Nederlands via het Engels en het Frans tot het Xhosa en het Russisch. Omdat Brink regelmatig schreef over het Zuid-Afrikaans leven van elke dag en dat onvermijdelijk leidde tot kritiek op de apartheid, kwam hij zelden in aanmerking voor Zuid-Afrikaanse staatsprijzen. Des te meer voor de andere erkenningen: Brink kreeg vanwege de Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns de Hertzog-prijs voor drama en voor proza en de Akademieprys vir Vertaalde Werke, hij kreeg de Alan Paton prijs voor fictie, de UJ-Prys voor Skeppend Werk en hij won drie keer de CNA-Prijs voor Letterkunde. In 2006 werd Brink door de Suid-Afrikaanse Brandewyngilde vereerd voor meeslepende boeken "Brandewyn in Suid-Afrika" en "Essence of the Grape". Eind 2014 tenslotte kreeg Brink vanwege de South African Arts & Culture Trust een Lifetime Award voor zijn heel literair oeuvre: enkel Nadine Gordimer en Elsa Joubert gingen hem daarin voor. Brink kreeg ook heel wat internationale erkenning zoals de Prix Médicis Étranger (Frankrijk) en de Martin Luther King Memorial Prize (Amerika). Hij werd ook benoemd tot Ridder van het Franse Légion d'Honneur en Officier van die Franse Orde van Kunst en Letteren.

Universiteiten van Grahamstad en Kaapstad
In 1975 werd Brink dankzij een intussen behaalde Dlitt-graad benoemd tot senior lector en professor Afrikaans-Nederlands bij de Rhodes Universiteit van Grahamstad (Grahamstown). Begin 1980 wordt hij hoofd van het Departement Afrikaans-Nederlands aan de Rhodes Universiteit; hij blijft dat tot eind 1990, wanneer hij overstapt naar het Departement Engels van de Universiteit van Kaapstad.

Privé-leven met hindernissen
André Brink huwde in 1970 met Alta Miller; het koppel kreeg twee kinderen, maar scheidde toch in 1987. Korte tijd later hertrouwde Brink met Marésa de Beer (hij droeg o.a. "States of Emergency" aan haar op). Maar het huwelijk hield niet lang stand, en in 2006 hertrouwde André Brink een laatste keer, met Karina Szczurek: hij beschreef haar als "my hele lewe was 'n voorbereiding op haar".

Litnet.co.za sprak met André Brink
Zuid-Afrika verliest met André Brink een integer auteur die met zijn pen vrijheid en gelijkheid voor alle Zuid-Afrikanen eiste, zonder partijpolitieke bijbedoelingen. Brink was een grootse schrijver die toch bescheiden bleef. De toonaangevende Zuid-Afrikaanse literaire website Litnet.co.za registreerde o.a. deze uitspraken van Brink:

"Ek het nooit veel illusies gehad oor wat skrywers kan doen om die wêreld te verander nie. Ek dink ek was in die jare sestig nog meer ambisieus daaroor. Maar ek dink steeds skrywers kan help om mense se insigte in die wêreld te verander, hul persepsies - daarsonder kan jy nie polities verander nie. As ek dink hoe my eie persepsies van die wêreld verander het deur boeke".

"Die wonderlike ding van skryf is dat dit jou hele verlede vir jouself toeganklik maak. Dit bring jou in kontak met dinge wat jy vergeet het. Ek skryf om uit te kom by iets wat ek weet ek nie by sal uitkom nie. Maar ek moet aanhou probeer. Om te skryf, is om vermetel te wees. Die skrywer matig hom voorregte aan, hy dink hom in iemand anders se lewe in. Hy loop 'n risiko, waag met elke boek meer, want elke karakter is 'n sprong die vermetelheid in. Dit mag werk, maar jy het géén waarborg dat dit sál nie. Daarom moet 'n skrywer maar bid vir die geloof van 'n apostel Paulus."

Post-apartheid
Brink was wel ontgoocheld dat de afschaffing van de apartheid niet voor de verhoopte ommekeer heeft gezorgd. Al in 2000 noteerde Stephanie Nieuwoudt (Litnet.co.za): "Ek is meer ontnugter as voorheen. Dis 'n vreemde ervaring om vir jare vir iets te baklei en dan wanneer dit gebeur, die wonderlike gevoel te kry dat jy vir die eerste keer in jou lewe aan die regte kant is. Maar dan besef jy dat die onregverdighede van die verlede net in 'n nuwe gedaante steeds saam met jou is. ... Dis egter nie nét ontgogeling nie. Want jy onthou die wonderlike momente en jy weet jy sal deur werk daardie blêddie klip aanhou uitrol teen die berg."

Litnet.co.za sprak nogmaals met André Brink in 2008, kort nadat hij tweemaal van nabij slachtoffer werd van geweld: "Dit is onaanvaarbaar dat Suid-Afrika oorgelaat word aan die genade van barbare. Al voel ons daar is nie hoop nie, moet ons bly hoop dat iemand beheer sal kry, want dit blyk dat die regering nie meer die land kan regeer nie... Ek meen die regering het veral ná die aanval op my suster Sonja (sy suster) my lojaliteit probeer koop - eers deur my die Orde van Ikhamanga (Silwer) aan te bied, en daarna deur die toekenning van 'n Literary Lifetime Achievement met dié treffende inskripsie: Awarded Posthumously. Maar solank as wat dit moontlik is, kan en sál oorlede André Brink nie stilbly nie. Ek het nog altyd gedink dat ek min of meer op 80 sal ophou skryf, maar ek dink nie nou meer so nie. Picasso was nog 94 of iets. Ek dink ek sou waarskynlik, indien enigiets, onversetliker raak in my veroordeling van die regime. Juis omdat ná die apartheidsdinge ... om te sien hoe dit wragtig wéér gebeur..."

Helaas: een bloedklonter in zijn been tijdens een intercontinentale vlucht op 6 februari 2015 deed Brink's pen voorgoed zwijgen op zijn 79ste.

Meer info over André Brink:

(bron : infozuidafrika.be - infozuidafrika.nl - Litnet.co.za - 8 februari 2015)