Zuid-Afrika Informatie Zoeken

Landbouw in Zuid-Afrika

De Zuid-Afrikaanse landbouw had in 2009 12 miljard Rand (1,28 miljard Euro) handelsoverschot

Dat de landbouwsector voor Zuid-Afrika belangrijk is, bewijst de handelsbalans voor 2009. Zuid-Afrika heeft in 2009 voor 49 miljard Rand (5,24 miljard Euro) uitgevoerd, en voor 37 miljard Rand (3,96 miljard Euro) landbouwproducten ingevoerd. Een handelssurplus van 12 miljard Rand dus (1,28 miljard Euro). De Europese Unie was met 51% de grootste afnemer van Zuid-Afrikaanse landbouwproducten, voor Zimbabwe (10%), Kenya (8%), Mozambique (6%), de Verenigde Staten van Amerika (5%) en China (4%). Wat de invoer in Zuid-Afrika betreft scoort de Europese Unie ook het beste: 26% van de import in Zuid-Afrika kwam uit een EU-27 land. Daarna volgende Argentinië (14%), Thailand (11%), Brazilië (9%) en China (6%). Opvallend: geen enkel Afrika-land haalt de top-10 van invoer in Zuid-Afrika. Rijst is met 10% het grootste landbouw-importproduct in Zuid-Afrika, gevolgd door soyaproducten - vooral soya-olie (6,5%), graan (6,2%), palmolie (5,2%) en whisky (4,3%).

Landbouw in Zuid-Afrika : achtergrond

De basis van de huidige Zuid-Afrikaanse landbouwteelt werd gelegd op 6 april 1652, toen de Nederlander Jan Van Riebeeck als eerste blanke voet aan wal zette in de Kaap. Hij was in opdracht van de VOC (Verenigde Oost-Indische Compagnie) op weg naar de Nederlandse kolonies, en hij had een verversingpunt nodig voor die buitenlandse verre tochten: Jan Van Riebeeck had vooral water (niet-zeewater) en verse producten zoals groenten en fruit nodig.

Sedert die dag in 1652 is de agrarische sector in Zuid-Afrika altijd verbeterd, ook al werden er nog heel wat producten ingevoerd. Maar de politieke en economische boycot tijdens de apartheid (1948-1994) heeft ervoor gezorgd dat de regering veel subsidies heeft gegeven aan de landbouwsector, voor twee redenen: om er zeker van te zijn dat het land voor de basisproducten (melk, graan, maïs) niet afhankelijk was van het buitenland, en om het exportverlies van Kaaps fruit en Kaapse wijn op te vangen. Zuid-Afrika werd toen niet meer afhankelijk van de invoer van basisproducten, en dat is zo gebleven. Meer zelfs: de boycot heeft ervoor gezorgd dat de landbouwsector één van de belangrijkste binnenlandse sectoren werd. Sedert de afschaffing van de apartheid en het opheffen van het embargo exporteert men zoals nooit tevoren.

Mede dankzij een efficiënt gebruik van het gunstige klimaat en de vruchtbare bodem is de agro-industrie momenteel zelfs goed voor 15 tot 20 % van het BBP. De sector voorziet volledig in de totale lokale behoeften.

Een boerderij met bijhorende gronden en weilanden noemt men in Zuid-Afrika een "plaas" (Afrikaans) of "farm" (Engels).

Variatie

In tegenstelling tot andere Afrikaanse landen die alles ingezet hebben op een paar landbouwproducten, heeft Zuid-Afrika gekozen voor diversificatie. Men teelt er o.a. aardnoten, druiven, fruit (vooral citrusvruchten), hop, katoen, maïs, rozijnen, suikerriet, tabak, thee, enz. En uiteraard heel veel graansoorten (vooral tarwe en sorghum).

Ook de veeteelt is niet afhankelijk van één soort. Zo boert men met schapen, met rundvee (zowel voor het vlees als voor de melk), met varkens en met gevogelte (vooral kippenkwekerijen). Wist je dat 90% van de wereldpopulatie van struisvogels in Zuid-Afrika leeft, namelijk in de regio rond Oudtshoorn?! Het vlees, de eieren, het leer en de souvenirs zorgen in het land voor duizenden arbeidsplaatsen.

Zelfs wild is een aparte landbouwtak geworden, en er zijn duizenden mensen die werken in de kweek en handel van wilde dieren. De meeste dieren gaan naar een van de vele wildparken van Zuid-Afrika, maar men kweekt ze ook voor het vlees: Delhaize verkoopt tijdens de kerstperiode Zuid-Afrikaans koedoe- en springbokvlees!

Ook de visvangst is in Zuid-Afrika goed gestructureerd, met meerdere vissershavens. Ook deze sector voldoet aan de binnenlandse vraag - nogmaals een gevolg van de boycot tijdens de apartheid. Zuid-Afrika heeft ook enkele lekkere inlandse visproducten:

  • lobster/crayfish: een kleinere kreeft dan de Canadese. Wordt vooral gevangen zo'n 100 km ten noorden van Kaapstad, aan de zgn. Westkust;
  • oesters: in Knysna heeft men eigen kwekerijen;
  • koningklip (Afr./Ned.) of kingklip (Engels): een vaste vis zoals kabeljauw die enkel in Zuid-Afrikaanse wateren voorkomt.

Het enige dat men in Zuid-Afrika niet heeft, is rijst. Maar er is voldoende andere basisvoedsel, zoals bv. maïs. Veel zwarten in rurale gebieden eten zelfs dagelijk puree van maïs: ze noemen het mieliepap of kortweg pap.

Goede planning

Zuid-Afrika is een heel groot land met meerdere klimaatzones. Daarom wordt elke landbouwtak geconcentreerd in het gebied dat daarvoor het beste geschikt is. Zo wordt suikerriet vooral geteelt in de meest tropische regio van Zuid-Afrika, en dus het gebied waar de meeste regen valt, nl. de kusten aan de Indische Oceaan, omgeving Durban. En het weergevoelige graan wordt dan weer geteelt in het zuiden van de Kaap: vooral rond het stadje Caledon. De druiventeelt werd geconcentreerd in een gebied met Middellands Zeeklimaat: het centrum van die sector is Stellenbosch. Voor hop (nodig voor het brouwen van bier) heeft men het ideaal klimaat gevonden tussen Oudtshoorn en George.

De landbouw wordt dus aangepast aan de klimatologische omstandigheden, maar het grootste probleem van de landbouw in Afrika (en dus ook in Zuid-Afrika) is voldoende water hebben. Daarvoor heeft men twee grote oplossingen uitgedokterd:

  1. Als er voldoende rivieren in de omgeving zijn, heeft men irrigatiekanalen aangelegd. Dat is bv. het geval voor het droge noorden van de Kaap, waar de boeren hun water halen uit de Oranjerivier.
  2. Zowat elk dorp of elke stad heeft een eigen dam. Tijdens het regenseizoen lopen die dammen vol, en tijdens het droge seizoen kunnen boeren dat water gebruiken. Het gebeurt evenwel plichtsbewust - terloops: in veel hotelkamers vind je een bordje met "wees zuinig op water aub".

De flexibiliteit en de lange termijn planning van de agrarische sector werd nogmaals bewezen in de mijnbouw. Zuid-Afrika heeft geen tekort aan hout, integendeel. In de Tuinroute zijn er meerdere bossen waar men geelhout en stinkhout teelt. Maar om de mijngangen te stutten heeft men hout nodig dat de eigenschap heeft om niet te snel te knakken én dat "piept" voor het knakt. De enige houtsoort die dit doet, is eucalyptushout. Maar er waren geen eucalyptusbomen in Zuid-Afrika, en daarom heeft men ze tientallen jaren geleden ingevoerd uit Australië. Maar daar bleef het niet bij: vandaag heeft de Zuid-Afrikaanse bosbouw-industrie zelf voldoende eucalyptusbossen voor al het stuthout dat de mijnsector nodig heeft.

Cijfers en statistieken

De hele agro-industrie is goed voor 15 tot 20 % van het BBP. Een exacte bepaling is moeilijk omdat er, ook in de landbouw, veel informeel verhandeld wordt. "Informele handel" in Zuid-Afrika betekent verkoop die niet via een handelsregister, btw-aangifte of kamer van koophandel van gebeurt. Een fruitstalletje langs een drukke baan bv., of iemand die groenten teelt en die via ambulante handel zelf op straat verkoopt (zonder tussenkomst van een veiling).

De belangrijkste subsectoren van de Zuid-Afrikaanse agri-sector zijn:

  • dieren : 42 %
  • tuinbouw: 24 %
  • gewassen: 20 %
  • dierlijke producten (bv. melk): 13 %
  • overige: 1 %

In 2007 waren er 40.000 geregistreerde boerderijen. Dat zijn er 30% minder dan in 1993. De belangrijkste reden is wellicht dat er almaar meer (financiële) middelen nodig zijn voor nieuw (hoogtechnologisch) materiaal om mee te kunnen draaien. Ook zijn er heel wat (blanke) boeren het land ontvlucht net voor, tijdens en net na de machtswissel van 1994: al dan niet ten gevolge van een reeks plaasmoorde. Als blanke boeren hebben ze geen affectie meer met wat ooit hun land was, en velen zijn in het buitenland (vooral Australië en Nieuw-Zeeland) een totaal nieuw leven begonnen, als expats.

Alle geregistreerde landbouwbedrijven stelden in 2007 tesamen 844.784 mensen te werk: 47.978 eigenaars en 796.806 werknemers. Een Zuid-Afrikaanse boer op het platteland doet voor zijn "plaaswerkers" meer dan enkel een loon betalen: hij geeft elke dag eten voor heel de familie, hij betaalt de dokter, hij biedt ze gratis huisvesting aan op zijn boerderij, en hij bouwt vaak een kerk en een schooltje voor de gemeenschap, enz.

De werkgelegenheid per provincie (voltijds / deeltijds of seizoensgebonden):

  • Gauteng 22.979 / 11.957
  • kWaZulu/Natal 66.685 / 34.383
  • Limpopo 35.728 / 31.833
  • Mpumalanga 46.520 / 32.826
  • Noord-Kaap 26.871 / 47.874
  • Noord-West 53.741 / 32.008
  • Oost-Kaap 34.253 / 30.565
  • Vrijstaat 53.944 / 45.150
  • West-Kaap 90.943 / 98.546
  • Totaal Zuid-Afrika: 431.664 / 365.142

Dit zijn enkel de werkgelegenheidscijfers voor de landbouwbedrijven. Uiteraard komt daar nog de onrechtstreekse werkgelegenheid bij: melkerijen, fruitverkopers, veilingen, slachthuizen, slagers, winkels, enz.

De hierna volgende onderverdeling per sector per provincie leert dat de West-Kaap de topprovincie is en dat de boeren van de Vrijstaat - de provincie met de minste regen - toch heel productief zijn.

Bruto-inkomern voor boeren uit gewassenteelt:
1. Vrijstaat
2. KwaZul/Natal, Noord-West, Mpumalanga

Bruto-inkomen voor boeren uit tuinbouw:
1. West-Kaap
2. Limpopo

Bruto-inkomen voor boeren uit verkoop van dieren:
1. Vrijstaat, Noord-West, West-Kaap
2. Gauteng, Mpumalanga, kWaZulu/Natal

Bruto-inkomen voor boeren uit de verkoop van dierlijke producten:
1. West-Kaap
2. Gauteng, Vrijstaat, Oost-Kaap, kwaZulu/Natal

Bruto-inkomen van heel de sector in 2007: 79.543.813.000 Rand

Suikerindustrie

(onderstaand bericht werd op 15 augustus 2009 gepubliceerd in onze dagelijkse nieuwsberichten)

Illovo Sugar uit Durban is met een productie van 1,9 miljoen ton per jaar in 2008 een kleine speler op de wereldmarkt, maar wel de grootste suikerproducent van Afrika. Illovo Sugar realiseert de helft van zijn productie in Zuid-Afrika en de helft in andere landen van Zuidelijk Afrika. De komende vijf jaar wil Illovo Sugar de productie vermeerderen tot 3 miljoen ton. Vanaf 1 oktober 2009 kunnen ze immers profiteren van de nieuwe nulheffing die de Europese Unie vier jaar geleden bepaald heeft voor suiker uit ontwikkelingslanden. Illovo Sugar zal de uitbreiding vooral realiseren in Malawî, Mali, Swaziland, Tanzania, Mozambique en Zambia. In Mali wordt hiervoor een nieuwe fabriek opgestart die vanaf december 2011 zo'n 200.000 ton suiker zal produceren, alsook 15.000 kiloliter ethanol. Graham Clark, CEO van Illovo Beach is uiterst gelukkig met de Europese vrijstelling: "Niet-ontwikkelingslanden zoals Australië, Thailand en vooral marktleider Brazilië moeten in de EU nog wel invoerrechten betalen. Wij overigens ook voor de Zuid-Afrikaanse suiker die we exporteren naar Europa". Volgens Clark mogen landen van de sub-Sahara-regio nu ook afgewerkte suikerproducten uitvoeren naar Europa. Illovo Sugar, dat sedert april 2009 voor 51% eigendom is van ABF (Associated British Foods), gaat nu 3 miljard Rand (zo'n 300 miljoen euro) investeren in Zuidelijk Afrika. Illovo Sugar heeft zich al voorbereid op de nieuwe Europese markt: in Zambia werd dankzij een tweejarenplan een stijging gerealiseerd van 200.000 naar 450.000 ton op jaarbasis. Voor Mozambique rekent Illovo Sugar op een verdubbeling tot 150.000 ton per jaar, en Swaziland zal 100.000 ton extra realiseren. Bij Tongaat Hulett, de andere suikerreus van Zuid-Afrika, heeft Anglo American begin augustus 2009 zijn aandelenpakket van 49,5% verkocht aan een groep investeerders. Meer details werden nog niet gegeven. De suikerprijs zal tijdens de tweede helft van 2009 stijgen omdat de oogst in zowel Brazilië als Indië tegenvalt wegens resp. te veel en te weinig regen.

Besluit

In Zuid-Afrika is landbouw de enige bevoegdheid van één minister: zo belangrijk is de sector daar. "Farmer" of boer" is in Zuid-Afrika trouwens een eretitel, en nogal wat politici komen uit die sector, of ruilen de politiek in om te gaan boeren. De les die Afrika uit het Zuid-Afrikaans landbouwsucces zou moeten trekken: enkel een langetermijnvisie rendeert.

Bronnen:

Aanbevolen lektuur:

  • Landbou.com / LandbouWeekblad (Afrikaanstalige portaalsite)
  • Landbou - het laatste nieuws uit de Zuid-Afrikaanse landbouwsector
  • Landbou - het laatste nieuws uit de Zuid-Afrikaanse landbouwsector
  • Agri SA / Agri Suid-Afrika / Agri Suid-Afrika
  • Agri SA, de grootste Zuid-Afrikaanse landbouworganisatie, heeft haar tweetalig maandblad (Afrikaans / Engels) online staan, inclusief de artikels van het vroegere landbouwtijdschrift Die Boer / The Farmer. Je vindt een link naar de laatste drie edities van Agri SA op deze pagina; klik bij de maand op deel 1 - deel 2 - enz.

Wisselkoers Omzetter

Vul enkel het om te zetten bedrag in, zonder punt of komma in dat getal en zonder symbool (zoals €). Klik daarna op "omzetten" (en niet op de enter-toets).
Bedrag:
Van:
Naar: